Hena: Io
Hena Io
Io eshte Hena ose sateliti i 5-te i Jupiterit dhe e 3-ta me e madhja nga Henat. Io eshte me e madhe se sa Hena e Planetit tone, Tokes
Distanca: 422,000 km nga Jupiter
Diametri: 3630 km
Masa: 8.93e22 kg
Tempratura: +1270 G/C dhe me e ulta -140 G posht Zeros
Io u zbulua nga vet Galileo ne vitin 1610
Ne krahasim me shumicen e Henave ne sistemin e jashtem Diellor, Io dhe Europa mund te jene disi te ngjashme nme disa pjese te Tokes, duke patur perberje guri dhe silikate te shkrira. Te dhenat e fundit nga Anija Galileo, Io tregon se ka nje baze te hekurt (ndoshta te perziera me hekur Sulfide) me nje rreze te pakten 900 km
Siperfaqja e Io eshte radikalisht e ndryshme nga ndonje organ tjeter ne sistemin Diellor. Ai erdhi si nje surprize shume e madhe te shkencetaret eksploratore ne takimin e pare. Ata kishin pritur per te pare ndikimin e kratereve dhe nga numri i tyre per njesi te siperfaqes, per vleresimin e moshes se siperfaqes se Io. Prandaj, siperfaqja eshte mjaft e re.
Ne vend te kratereve, Anija Eksplorator 1 ka gjetur qindra sisteme vullkanike caldera. Disa nga Vullkanet jane aktive. Disa nga imazhet tregojne qarte shperthimin me shtellunga rreth 300 km te medha , info keto te sjella nga Anija Voyagers dhe nga Anija Galileo .
Ky mund te kete qene zbulimi me i rendesishem, nga misionet eksploratore, kjo ishte prova e pare e vertete , qe trupat e nxehte jane aktive . Materiali i shperthyer nga Io duket te jete nje forme te dioksidit te squfurit ose squfurit.
Imazhet e fundit u moren me Infrared Facility NASA Teleskop ne Mauna Kea Hawaii. Pamje nga Anija Galileo gjithashtu tregojne qe kane ndodhur shume ndryshime, qe nga koha kur Io eshte exploruar nga Anija Voyagers . Keto inbformacione vertetojne qe Io eshte aktive si Hene.
Io ka nje shumellojshmeri te mrekullueshme te terreneve. Ka calderas deri ne disa kilometra te thella, liqenet e squfurit te shkrire , dhe male, te cilat jane krijuar nga Vullkanet . Sulfuri dhe komponentet e tjere jane pergjegjes per ngjyrat e larmishme ne siperfaqen e Io-se.
Nga analizat e para nga fotot tregojne qarte, qe llava ne siperfaqen e Io eshte e perbere nga squfuri i shkrire. Megjithate, studimet e mevonshme tregojne se siperfaqja ka nje nxehtesi teper te madhe per te qene nje squfur i shkrire. Nje ide e tanishme eshte se llavat ne Io jane shkembinj silikate te shkrire. Vezhgimet e fundit nga HST tregojne qe materiali mund te kete qene i pasur me sodium ose mund te kete nje shumellojshmeri te materialeve te ndryshme.
Disa prej vendeve te nxehta ne Io mund te arrijne temperatura te larta deri ne +1727 G/C dhe mesatarja mendohet te jete shume me e ulet, ne rreth -140 G Posht Zeros. Keto pika jane mekanizmi kryesor me te cilin Io humbet ngrohjen.
Energjia per te gjithe kete aktivitet ndoshta vjen nga bashkeveprimi i batices midis Io, Europa, Ganymede dhe Jupiterit. Keto 3 Hena jane mbyllur ne rrotullime tingelluese, qe ben Io-ne te rrotullohet dy here per ēdo rrtullim qe kryen Europa, e cila rrotullohet dy here per te plotesuar nje rrotullim te Ganymede. Io ashtu sic Hena e Tokes perballet me te njejten faqe pamjeje me Jupiterin, efektet e Henave Europa dhe Ganymede bejne qe ky fenomen te kete nje tundje te lehte.
Io rrotullohet rreth jupiterit duke kaluar rreth fushes magnetike dhe krijon nje rryme elektrike teper te forte. Megjithese e vogel krahasuar me sistemet tjera te ngrohjes nga batica ,fusha elektrike arrin deri ne 1 trilion 1.000.000.000.000 vat. Gjithashtu heq disa materiale larg nga Io, te cilat formojne nje kupe insistive radioaktiviteti rreth Jupiterit. Grimcat qe largohen nga Io jane pergjegjese per dendesine jashtezakonisht te madhe te magnetosferes tek Jupiteri.
Te dhenat e fundit nga Anija Galileo tregojne se Io mund te kete fushen e tij magnetike ashtu sic e ka dhe Ganymede. Io ka nje atmosfere te holle e cila perbehet nga dioksidi i squfurit dhe disa gaze te tjere. Ndryshe nga Henat tjera, Io mund te kete pak ose aspak uje . Kjo ndodh per shkak se Jupiter ka qene teper i nxehte ne kohen e formimit si planet dhe evolucionin e Sistemit Diellor , dhe kjo ka bere, qe ai te nxjerr jasht Io-se elementet e paqendrueshem ne afersi.
Elton Balla
Angli Oxford 2010
Pergjigju Me Citim
