Hėna/Sateliti Hyperion


Hyperion eshte sateliti i 16-te i njohur i Saturnit

Distanca: 1,481,100 km nga Saturni
Diametri: 286 km (410 x 260 x 220)
Masa: 1.77e19 kg


Zbuluar nga Bond dhe Lassell ne 1848

Hyperion eshte i madh dhe shume i parregullt si organ ne Sistemin Diellor. Duket e mundur, qe Hyperion eshte nje fragment i nje trupi te madh, qe eshte thyer nga nje ndikim i madh ne te kaluaren e larget.

Densiteti i Hyperion eshte me e ulet se shumica e henave te tjera te Saturnit, jo me shume se 1/2 e ujit. Vezhgimet tregojne se ajo eshte e perbere nga akull uje me vetem nje sasi te vogel shkembor/gure . Densiteti i ulet mendohet te kete ndikuar ne krijimet e kratereve te thella dhe te carave.

Por ndryshe nga shumica e henave te Saturnit, Hyperion ka nje terren te ulet (0,2-0,3) duke treguar se ajo eshte e mbuluar nga nje shtrese e holle e materialit te erret. Ky mund te jete material nga Phoebe (e cila eshte shume me e erret). Te dhenat e Cassini ne 2007 tregon se ky material eshte i pasur me molekula organike.

Imazhet e Voyager tregojne se siperfaqja baze e Hyperion eshte kaotike. Nuk eshte vetem nje organ i njohur ne Sistemin Diellor (asteroid 4179 Toutatis) qe rrotullohet ne menyre kaotike, por simulimet tregojne se satelitet e tjere te parregullt mund te kene bere kete gje ne te kaluaren. Hyperion eshte i vecante nga qe ka forme te ērregullt, ka nje orbite shume te ēuditsheme, dhe eshte prane nje tjeter hene te madhe Titan. Keta faktore kombinohen per te kufizuar dhe percaktuar kushtet ne te cilat rrotullimet e qendrueshme jane te mundura.

Rrotullimi i rastesishem i Hyperion eshte ndoshta per faktin se siperfaqja eshte pak a shume uniforme ne kontrast prej henave te tjera te Saturnit, qe kane hemisferat e ndryshme dhe te shndritshme.


Elton Balla
Angli Oxford 2010