Hena/Sateliti Titan

Titani eshte sateliti i 15-te i njohur i Saturnit, gjithashtu dhe me i madhi[/B]

Distanca: 1,221,830 km nga Saturni
Diametri: 5150 km
Masa: 1.35e23 kg




Zbuluar nga Christiaan Huygens ne 1655

Ishte menduar gjate se Titani ishte sateliti me i madh ne Sistemin Diellor, por verejtjet e koheve te fundit kane treguar se atmosfera e Titanit eshte aq e trashe sa qe siperfaqja e ngurte eshte pak me e vogel se e Ganymede-se. Titani eshte me i madh ne diameter se Merkuri dhe me masiv se Plutoni.

Nje nga objektivat kryesore te misionit te 1 Voyager ishte studimi i Titanit. Voyager 1 erdhi brenda 4000 km te siperfaqes. Ne nje kohe me pak se 5 minuta ne kemi mesuar ate qe nuk eshte mesuar per 300 vjet, fale imazheve te Voyager 1. Pastaj ne fund te vitit 2004, Cassini filloi nje seri te zbulimesh dhe imazhesh tek Titani, duke marre te dhena me me shume instrumente. Dhe ne janar 2005, hetimi i Rrobotit/Huygens ne te vertete u ul ne siperfaqen e Titanit dhe ktheu mbrapsht imazhet nga siperfaqja.
Shikoni imazhin e siperfaqes me posht


Titan eshte i ngjashem ne perberje ne sasi te medha me Ganymede, Callisto, Triton dhe (ndoshta) Plutonin, pra rreth gjysem akull uji dhe gjysem material shkembor. Titani eshte i diferencuar ne shtresa te ndryshme ndoshta me nje qender 3400 km shkembor te rrethuar nga disa shtresa me perberje nga format e ndryshme te kristaleve te akullit. Berthama e Titanit mund te jete ende e nxehte. Edhe pse i ngjashem ne perberje me Rhea dhe pjesen tjeter te henave te Saturnit, ai eshte me i dendur, sepse eshte i madh dhe ka gravitet nga pjesa e brendshme e tij.

Nga te gjithe satelitet ne Sistemin Siellor, Titani ka nje atmosfere te rendesishme. Ne siperfaqe, presioni i tij eshte me shume se 1,5 bar (50% me e larte se e Tokes). Ai eshte i perbere kryesisht nga azoti molekular (siē eshte ne Toke) , dhe me disa perqindje natyrore. Interesante eshte sepse ka edhe gjurme te disa komponenteve tjera organike (dmth. etan, hidrogjen, dioksidi i karbonit) dhe ujit. Shtresat organike si ato natyrore jane formuar ne atmosferen e larte te Titanit, dhe eshte shkaterruar nga rrezet e diellit. Ne shume menyra, kjo eshte e ngjashme me kushtet ne Token e hershme ne historine e saj, kur jeta ishte akoma ne nisjet e para. Por kjo eshte atmosfere aq e trashe dhe e mjegullt, sa qe e ben te veshtire pamjen e siperfaqes Titanit.

Titan nuk ka fushe magnetike dhe nganjehere rrotullohet jashte magnetospheres se Saturnit, prandaj eshte i ekspozuar drejtperdrejt eres Diellore. Ky fenomen eshte shkak per mbajtjen larg te disa molekulave ne atmosfere, gjithashtu pergjegjes per perzenien e disa perberjeve kimike tek Titan.
Ne siperfaqe, temperatura e Titanit eshte rreth 94 K (-179 G/C posht zeros). Ne kete temperature [B]akulli i ujit/B] nuk lejon qe avujt e ujit te shkojne ne atmosfere.
Analiza e te dhenave nga Huygens do te na tregoje shume ne lidhje me detajet e kimise atmosferike.

Para ardhjes Cassinit, dukej e mundshme qe rete do te prodhonin nje shi natyror mbi siperfaqen dhe ndoshta prodhimin e nje oqeani deri ne 1000 metra thellesi. Megjithate, kjo nuk duket te jete rast te pakten ne kohen e tashme. Nuk ka dyshim se disa procese aktive po ndodhin ne Titan. Teorite tregojne se liqenet jane te perbera me shume me balte te lengshme. Rezultatet paraprake nga Huygens tregojne se ndersa lumenjte dhe liqenet e Titanit duken te thara ne kete moment, shiu mund te kete ndodhur jo shume kohe me pare. Ka prova te qarta per reshje, pastrim mekanik dhe veprimtari te tjera lumore. Perveē kesaj, Cassini ka gjetur deshmi te nje lloji te veēante te vullkanit ne Titan qe mund te perbejne disa nga tiparet e pazakonta te atmosferes.

Ne kemi filluar te marim disa kuptime nga atmosfera e Titanit duke kombinuar te dhenat nga te gjitha burimet ne dispozicion.
Keto te dhena tregojne nje "kontinent" te madh i ndritshem i quajtur paraprakisht Xanadu ne hemisferen e Titanit. Ky kontinent tregon disa kanale te cara dhe disa rrjedha.
Shikoni imazhin rreth ketij objekti



Keto verejtje gjithashtu konfirmojne se rotacioni i Titanit eshte ne fakt sinkron si shumica e henave te tjera te Saturnit.
Kamera e Cassinit IR ka zbuluar nje vend te shndritshem dhe te pashpjegueshem ne siperfaqen e Titanit.

Titani eshte nje objekt i veshtire per tu studiuar. Instrumentet e Cassini jane te ndertuara ne menyre specifike per te depertuar ne mjegullen e dendur. Por imazhet jane ende te paqarta , edhe imazhet e Huygens jane te pakta ne numer dhe mbulojne vetem nje zone te vogel. Analiza e ketyre te dhenave do te marre disa kohe, Titani eshte nje objekt shume i ēuditshem.


Elton Balla
Angli Oxford 2010