Brezi Kuiper dhe Reja-Oort


Brezi Kuiper eshte nje rajon ne forme disku mbrapa orbites Neptunit shtrire perafersisht me shume trupa te vogla te akullt. Ajo tani konsiderohet te jete burim i kometave.

Here pas here orbitat e nje objekteve te Brezit Kuiper do te jene te shqetesuara nga nderveprimet e planeteve gjigante.

Aktualisht ka nente objekte te njohur orbital mes Jupiteri dhe Neptuni (duke perfshire 2060 Chiron (95 aka P / Chiron) dhe 5145 Pholus. NJAB ka caktuar kete klase te objekteve, si Centaurs. Keto orbita nuk jane te qendrueshme. Keto objekte jane pothuajse "te ardhur". Fati i tyre ne te ardhshem nuk eshte i njohur. Me e madhja e ketyre eshte Chiron e cila eshte rreth 170 km ne diameter, 20 here me te medhe se Halley. Nese ajo ndonjehere do te jete e trazuar ne nje orbite, qe i afrohet Diellit do te jete nje komete e vertete spektakolare.

Interesant, duket se objektet e Rese Oort u formuan me afer Diellit se sa objektet e Brezit Kuiper.

Disa objekte te Brezit Kuiper jane zbuluar kohet e fundit, duke perfshire 1992 QB1 dhe 1993 SC. Ata duken te jene organet e vogla te akullta te ngjashme me Plutonin dhe Triton (por kryesisht me te vogla). Ngjyrat e disa prej objekteve qe ndricojn kane treguar se ata jane jashtezakonisht te kuq. Ne fund te vitit 2002, nje objekt nga Brezi Kuiper me mbi 1000 km ne diameter u zbulua dhe u caktua perkohesisht si 2002 LM60. Ne fillim te vitit 2004 u gjet dhe nje tjeter objekt i quajtur 2004 DW me nje madhesi akoma te pa zbuluar por dihet, qe eshte me i vogel se Plutoni. Dhe ne fund te vitit 2005 zbulimi i 2003 UB313 ju vendos emri zyratar (tani i quajtur zyrtarisht Eris).

Eshte vleresuar se jane te pakten 35.000 objekte ne Brezin Kuiper me nje madhesi prej 100 km ne diameter.

Nje ekip i udhehequr nga astronomja Anita Cochran ka raportuar se teleskopi Hubble ka zbuluar shume objekte te zbehta ne Brezin Kuiper. Objektet jane shume te vogla dhe te zbehta ndoshta vetem 20 km apo me shume.

Disa astronome besojne se Triton, Plutoni dhe hena Charon jane thjesht shembuj i objekteve tek Brezi Kuiper. (Plutoni mund konsiderohet edhe tani nje anetar i Brezit Kuiper perveē klasifikimit te tij si nje planet xhuxh.

Ne 1950 Jan Oort vuri re se:
Asnje komete nuk eshte verejtur plotesisht qe te tregoje, ardhja e saj eshte nga hapesira nderyjore. Nga kjo ai propozoi qe kometat banojne ne nje Re te madhe ne Sistemin e jashtem Diellor. Kjo eshte e njohur si Reja-Oort. Statistikat e nenkuptuan se ajo mund te permbaje me shume se 1 Trilion kometa. Per fat te keq, kometat individuale jane te vogla dhe ne distanca te medha, dhe ne nuk kemi prova te drejtperdrejta per Rene-Oort.

Reja-Oort mund te perbeje nje pjese te konsiderueshme te mases ne Sistemin Diellor, ndoshta edhe me shume se Jupiteri. (Kjo eshte shume spekulative, megjithate, ne nuk e dime se sa shume kometa ka atje dhe sa te medha jane ata.)

Ne vitin 2004, u njoftua zbulimi i nje objekti te njohur si 2003 VB12 tashme e njohur si Sedna. Orbita e saj eshte e ndermjetme mes Brezit Kuiper dhe ishte menduar me pare te jete pjese e brendshme e Rese-Oort. Ndoshta ky objekt eshte i pari i nje klase te re ne sistemin e brendshem te Rese-Oort.

Brezi Kuiper dhe Reja-Oort jane me shume se kuriozitete te largeta. Ata jane mbeturina relativisht te pastra te mjegullnajave, nga cila u formua i gjithe Sistemi Diellor.




Elton Balla
Angli Oxford 2010