Faqja 1 nga 2 12 FunditFundit
Faqja 1 deri nė 25 nga 28

Tema: Shpejtesia e Drites - Speed of Light

  1. #1
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Arrow Shpejtesia e Drites - Speed of Light


    Shpejtesia e Drites - Speed of Light

    Shpejtesia e Drites, shenohet zakonisht si c, e cila eshte nje fushate fizike e vazhdueshme. Vlera e saj eshte pikerisht 299.792.458 metra ne sekonde, (rreth 186.282 milje ne sekonde). Ne teorine e relativitetit, c lidh hapesiren dhe kohen, dhe shfaqet ne ekuacionin e famshem te energjise ne mase E=mc2. Shpejtesia e Drites eshte shpejtesia e te gjitha grimcave dhe fushave te lidhura ne vakum, dhe ajo eshte parashikuar nga teoria e sotme te jete shpejtesia e gravitetit dhe i valeve gravitacionale me te cilen, udheton energjia. Shpejtesia me te cilen reflekton drita permes materialeve transparente, te tilla si qelqi ose ajri, eshte me pak se C. Raporti midis c dhe v quhet shpejtesia, me te cilen drita udheton ne nje material thyes n, (n=c/v). Per shembull, per driten e dukshme te qelqi eshte zakonisht rreth 1,5, dhe do te thote se drita ne xham udheton me c/1,5 ≈ 200.000 km/s. Indexi i ajrit per diten e dukshme eshte rreth 1,0003, keshtu qe shpejtesia e drites ne ajer eshte shume afer me c.

    Ne komunikimin me hapesiren e larget, koha mund shkoje ne minuta ose ore per te percjelle mesazhin nga Toka ne Satelit dhe anasjelltas. Me Shpejtesine e Drites ne masim distanca te medha me saktesi te larte. Ole Romer, ne 1676 tregoi se drita udhetonte me nje shpejtesi te caktuar, duke studiuar levizjet e dukshme tek hena e Jupiterit, IO. Ne vitin 1905, Albert Ajnshtajn theksoi se shpejtesia e drites ne vakum eshte e pavarur nga burimi ose korniza inerciale e referimit. Pas matjeve precize, ne 1975 Shpejtesia e Drites eshte njohur te jete 299.792.458 m/s me nje pasiguri matje relative ne 4 pjese per miliard. Ne 1983, matesi eshte ristrukturuar ne Sistemin Nderkombetar te Njesive (SI), si distanca e udhetuar nga drita ne vakum me 1/299,792,458. Si rezultat, vlera numerike e c ne metra per sekonde eshte fiksuar tani pikerisht nga percaktimi i metrit.


    Vlera numerike, simboli, dhe njesite.

    Shpejtesia e Drites ne vakum eshte nje dimensionale fizike e vazhdueshme, keshtu qe vlera e saj numerike varet nga sistemi i njesive te perdorura. Ne Sistemin Nderkombetar te Njesive, matesi eshte percaktuar se distanca e kohe-udhetuesve udheton ne vakum ne 1/299,792,458 ne sekond. Efekti i ketij percaktimi eshte per te rregulluar Shpejtesine e Drites ne vakum pikerisht ne 299.792.458 m/s. Shpejtesia e drites ne vakum shenohet zakonisht ne c, konstante ose celeritas Latine (qe do te thote shpejtesi). Fillimisht, eshte perdorur simboli V, i futur nga James Clerk Maxwell ne 1865. Ne 1856, Wilhelm Weber Eduard dhe Rudolf Kohlrausch kishin perdorur nje simbolin konstant c. Ne vitin 1894, Paul Drude ripercaktoi simbolin c me kuptimin modern. Ajnshtajni perdori simbolin V neper gazeta ne gjuhen Gjermane ne 1905, por ne 1907 ai e nderroi simbolin ne c, e cila atehere u be simbol standard. Ndonjehere simboli c eshte perdorur per shpejtesine e valeve ne materiale. Ky simbol i nenshkruar, i cili eshte miratuar ne letersin zyrtare SI, ka te njejten forme konstante te lidhur me pershkrueshmerine ne vakum ose konstantin magnetik. Ne degen e fizikes shpejtesia e drites luan nje rol te rendesishem, dhe eshte e zakonshme per perdorimin e sistemeve te njesive natyrore te matjes, ne c=1.


    Roli themelor ne fizike

    Shpejtesia me te cilen vepron drita ne vakum eshte e pavarur. Teoria e relativitetit special shqyrton ekzistencen ne simbolin c. Nje teori eshte se simboli c eshte shpejtesia me te cilen duhet te udhetojne te gjitha grimcat dhe valet duke perfshire edhe driten. Relativiteti special ka shume implikime kunder intuiteve, te cilat jane vertetuar ne shume eksperimente. Keto perfshijne ekuivalencen mes mases dhe energjise (E = mc2), tkurrje gjatesie, dhe perhapje kohe. Faktori y, i njohur si faktori i Lorencit ka dhene disa shpjegime si, γ=(1-v2/c2) -1/2, ku c eshte shpejtesia e objektit.

    Rezultatet e relativitetit special mund te permblidhen me trajtimin e hapesires dhe kohes, si nje strukture te unifikuar e njohur si spacetime = kohe hapesinore. Faktori Lorencit eshte bere nje supozim thuajse universal per teorite moderne te fizikes, te tilla si Elektrodinamika kuantike, modeli standard i grimcave, dhe e relativitetit te pergjithshem. Ne korniza jo inerciale te referimit, shpejtesia e lokale e drites eshte konstante dhe e barabarte me c, por Shpejtesia e Drites se bashku me trajektoren e gjatesise se caktuar mund te ndryshojne nga simboli c. Eksperimenti Michelson-Morely vendosi nje kufi mbi anisotropi me rreth 10-4. Megjithate, vezhgimet me te fundit te emisioneve nga nivelet e energjise berthamore ka ulur kete kufi ne 10-21. Testet kane krijuar nje limit mbi anisotropi prej rreth 10-10.



    Kufiri i siperm ne shpejtesi

    Sipas relativitetit special, energjia e nje objekti me mase m dhe shpejtesi v eshte dhene nga γmc2, ku γ eshte faktori i Lorencit. Kur v eshte zero, γ eshte e barabarte me E = mc2, formule e dhene per nje objekt ne lidhje me Shpejtesine e Drites. Shpejtesia e drites eshte kufiri i siperm per shpejtesi te objekteve me mase tjeter pozitive. Me ne pergjithesi, eshte normalisht e pamundur per ēdo informacion te energjise per te udhetuar me shpejt se c. Nje argument per kete rezultatet eshte njohur si relativiteti i njekohshmerise. Nese distanca hapesinore ne mes te dy ngjarjeve A dhe B eshte me e madhe se intervali kohor midis tyre shumezuar me c, atehere ka termat e references ne A B e cila i paraprin, dhe tjetra ne te cilen B paraprin A. Si rezultat i kesaj, ne qofte se diēka udheton me shpejt se c, do te udhetonte prapa ne kohe ne lidhje me nje tjeter kornize, dhe shkaqet do te shkelen. Faktikisht nuk eshte rregjistruar asnje shkelje e tille.




    Vezhgimet dhe eksperimentet

    Ka situata ne te cilat energjia, ose informacioni udheto me shpejtesi me te madhe se c. Per shembull, nese nje rreze lazer perfshi shpejt nje objekt te larget, vendi i drites mund te levize me shpejt se simboli c, edhe pse levizja e pare do te vonohet per shkak te kohes qe duhet per te shkuar ne nje objekt te larget me shpejtesine c. Ne menyre te ngjashme, nje hije e projektuar mbi nje objekt te larget mund te eci me shpejt se simboli c, pas nje vonese ne kohe. Disa efekte kuantike mund te transmetohen menjehere dhe me shpejt se cimboli c. Nje shembull perfshin shtetet kuantike te dy grimcave qe mund te jene te ngaterruar. Nje tjeter efekt kuantik qe parashikon paraqitjen me shpejtesi me te shpejte-se-drita eshte quajtur efekti Hartman. Megjithate, asnje informacion mund te dergohet duke perdorur kete efekt. Sic eshte diskutuar ne perhapjen e drites ne nje seksion te mesem, shpejtesia e valeve mund ta kaloj c. Per shembull, faza e shpejtesise te rrezeve-X ne syze, mund ta kaloje shpejtesine c, por valet e tilla nuk mund te percjellin asnje informacion. Levizjet e ashtuquajtura superluminal jane pare ne disa objekte astronomike, te tilla si Radio-Aktivitetet e Galaktikave dhe Quasars. Ne modelin e zgjerimit te Universit, sa me larg te jene Galaksite me njera tjetren, aq me shpejt shperndahen.


    Perhapja e Drites

    Ne fiziken klasike, drita eshte pershkruar si nje lloj vale elektromagnetike. Sjellja klasike e fushes elektromagnetike pershkruhet nga ekuacionet e Maksuellit, qe parashikojne se shpejtesia c me te cilen valet elektromagnetike perhapen permes vakumit, eshte e lidhur me ε0 elektrike, dhe μ0 magnetike, konstante keto nga ekuacioni c=1/√ε0μ0. Ne fiziken kuantike moderne, fusha elektromagnetike pershkruhet nga teoria e Elektrodinamika kuantike (EDK). Ne kete teori, drita eshte pershkruar nga bazat themelore te fushes elektromagnetike. Ne kete teori, shpejtesia do te varet nga frekuenca dhe kuanti c, dhe relativiteti special atehere do te jete kufiri i siperm i Shpejtesise se Drites ne vakum. Deri me sot nuk jane verenjtur efekte te tilla. Nese masa e fotonit eshte prodhuar nga nje mekanizem Higgs, limiti eksperimental eshte, m≤10-14 eV/c2 afersisht 2×10-47 g. Ne 2009, me respektimin e spektrit te rrezes Gama GRB 090510 nuk u gjet asnje ndryshim ne shpejtesine fotone te energjive te ndryshme, duke konfirmuar se Invarianca Lorencit eshte verifikuar te pakten deri ne shkalle te gjatesise Planck, LP = √HG/c3 ≈ 1,6163 × 10-35 m.


    Funksionimi i Mesem

    Llojet e ndryshme te vales se drites udhetojne me shpejtesi te ndryshme. Shpejtesia me te cilen kreshta individuale e nje vale perhapet, quhet faza e shpejtesise vp. Shpejtesia faze eshte e rendesishme ne percaktimin se sa udheton nje vale drite permes nje materiali, ose nga nje material ne nje tjeter. Ajo eshte e perfaqesuar shpesh ne drejtim te nje indeksi thyes. Indeksi thyes i nje material eshte i definuar si raporti i c me shpejtesi vp ne fazen materiale. Indekset me te medha te thyerjes tregojne shpejtesi me te ulet. Indeksi thyes i nje materiali mund te varet nga frekuenca e drites, intensiteti, ose polarizimi, edhe pse, ajo mund te trajtohet si nje material konstant i varur. Indeksi thyes i ajrit eshte rreth 1,0003. Materialet e tilla si uji, qelqi, dhe diamanti, kane index thyes, 1,3, 1,5 dhe 2,4 respektivisht ne driten e dukshme.

    Ne materiale transparente, indeksi thyes ne pergjithesi eshte me i madh se 1, qe do te thote se shpejtesia e fazes eshte me pak se c. Ne materiale te tjera, eshte e mundur qe indeksi thyes te behet me i vogel se 1 per disa frekuenca. Ne terma praktike, kjo do te thote se ne nje material me indeks thyes me pak se 1, thithja e valeve eshte aq e shpejte sa qe asnje sinjal mund te dergohen me shpejt se c. Materialet e caktuara kane nje ritem jashtezakonisht te ulet, (ose madje edhe zero). Asnje nga keto opsione,nuk mund te lejoje informacione qe te transmetohet me shpejt se c. eshte e mundur qe nje grimce te udhetoje neper nje kategori te mesem te shpejtesise.



    Efektet Praktike

    Shpejtesia e drites eshte me rendesi per komunikimin. Per shembull, duke pasur parasysh qe perimetri ekuatorial i Tokes eshte rreth 40.075 km dhe shpejtesia e c rreth 300.000 km/s, pjesa e informacionit per te udhetuar ne gjysmen e globit pergjate siperfaqes eshte rreth 67 milisekonda. Kur drita eshte duke udhetuar rreth globit ne nje fiber optike, koha aktuale tranzit eshte me e gjate, pjeserisht per shkak se Shpejtesia e Drites eshte e ngadalshme me rreth 35% ne nje fiber optike ne varesi nga indeksi i saj thyes.

    Nje tjeter pasoje e Shpejtesise se Drites eshte se komunikimi ne mes Tokes dhe Anijes-Kozmike nuk eshte i menjehershem. Ka nje vonese te shkurter nga burimi deri tek pranuesit, e cila behet me e dukshme sa here qe distanca rritet. Kjo vonese ishte e rendesishme per komunikimin ne mes te kontrollit te Tokes dhe Apollo 8, qe u be Anija e pare te rrotullohej rreth Henes. Per cdo komunikim ose pytje stacioni i Nases ne Huston duhet te priste 3 sekonda per te mare pergjigjen nga Apollo 8. Vonesa e komunikimit midis Tokes dhe Marsit zgjat rreth disa dhjetra minuta. Si pasoje e kesaj, ne qofte se nje robot ne siperfaqen e Marsit do ndeshte ndonje problem, kontrolloret e robotit nga Toka nuk do ishin ne dijeni menjehere, por mbas disa minutave, dhe e njejta gje do te ndodhte kur kontrolloret te jepnin komandat e tyre per te komanduar robotin.
    Rrezja e Drites mer rreth 1.2 sekonda per te arritur nga siperfaqa e Tokes tek e ajo e Henes


    Matja Distances

    Sistemet e Radarit, e masin distancen ne nje objektiv nga koha qe i duhet nje impulsi-radio-vale te kthehet tek radari pasi reflektohet nga objektivi. Sistemi i pozicionimit global (GPS) mer sinjalin dhe ben matjen nga ne satelitet e GPS, duke u bazuar tek koha qe mer sinjali per te arritur nga nje satelit tek tjetri, dhe me keto distanca llogaritet pozicioni i maresit te sinjalit. Nga qe drita udheton rreth 300,000 kilometra ne nje sekonde, keto matje jane shume te sakta.


    Astronomi

    Shpejtesia e drites eshte e rendesishme ne astronomi. Per shkak te distancave te medha, ajo mund te marre nje kohe shume te gjate per te udhetuar nga burimi i saj ne Toke. Per shembull, shpetjesia e drites ka marre 13 miliarde vite per te udhetuar ne Toke nga Galaktikat e largeta, te shikuara ne imazhet Ultra Deep Field Hubble. Fakti qe me larg-objekteve ato duken me te vegjel ne moshe (per shkak te shpejtesise fundme te drites), kjo lejon astronomet te tregojne evolucionin e Yjeve, te Galaktikave, dhe vete Universit. Distancat Astronomikale jane te shprehura ndonjehere ne vite drite, sidomos ne botimet shkencore popullore dhe mediat e ngjashme. Nje vit-drite eshte distanca e drites qe udheton ne nje vit, rreth 9461000000000 kilometra, 5879000000000 milje, ose 0,3066 parsecs. Proksima Centauri, Ylli me te afert me Token pas Diellit, eshte rreth 4,2-vite drite larg.


    Matjet Astronomike

    Hapesira e jashtme eshte nje mjedis natyrore per matjen e shpejtesise se drites, per shkak te shkalles se madhe ne vakum. Historikisht, matje te tilla mund te behen mjaft te sakta ne krahasim me njesite e Tokes, dhe eshte e zakonshme per te shprehur rezultatet ne njesite astronomike. Nje njesi astronomike eshte perafersisht distanca mesatare ne mes Tokes dhe Diellit, por nuk eshte e bazuar ne Sistemin Nderkombetar te Njesive, per shkak se AU percakton nje gjatesi aktuale, dhe nuk eshte bazuar mbi fluturimit e kohes. Matjet moderne te Shpejtesise se Drites ne njesite astronomike krahasohet me vlerat e percaktuara te c ne Sistemin Nderkombetar te Njesive.

    Ole Kristensen Romer perdori nje matje astronomike per te bere vleresimin e pare te shpejtesise se drites. Periudha e orbites se Henave me nje planet te larget, eshte me e shkurter kur Toka i afrohet Planetit, se sa kur Toka largohet nga ai. Distanca qe udheto drita nga planeti ose Hena ne Toke, eshte me e shkurter kur Toka eshte ne piken e orbites se saj. Romer e vuri re kete efekt ne henen e brendeshme te Jupiterit, Io, dhe konkludoi se drita mer 22 minuta per te kaluar diametrin e orbites se Tokes.

    Koha Drites ne distancen njesi eshte: 499,004783836 (10) s
    c = 0,00200398880410 (4) BA / s = 173,144632674 BA/dite.
    Pasiguria relative ne keto matje eshte 0,02 pjese per miliard (2 × 10-11), ne matjet baze te gjatesise nga Toka


    Koha e teknikave te fluturimit

    Nje metode e matjes se shpejtesise se drites eshte matja e kohes se drites duke udhetuar ne nje pasqyre me nje distance te njohur dhe kthimi i saje mbrapa. Ky eshte parimi i aparatit Fizeau-Foucault zhvilluar nga Hippolyte Fizeau dhe Léon Foucault. Projekti i perdorur nga Fizeau perbehet nga nje rreze drite e drejtuar te nje pasqyre 8 km. Ne rrugen nga burimi ne pasqyre, rrezja kalon neper nje ingranazh rrotullues. Ne nje norme te caktuar te rrotullimit, rrezja kalon ne nje hendek ne rrugen jashte, dhe nje tjeter ne rrugen prapa, por ne perqindje pak me te larta ose te uleta, rrezja e godet nje dhemb dhe nuk kalon neper timon. Duke ditur distancen ne mes timonit dhe pasqyres, numrin e dhembeve ne timon, dhe shkallen e rrotullimit, mund te llogaritet shpejtesia e drites.

    Metoda e Foucault zevendeson ingranazhin nga nje pasqyre e rradhes. Nga ky ndryshim ne kend, shpejtesia e rrotullimit duke njohur dhe distancen ne pasqyren e larget, sjell llogaritjen kryesore te shpejtesise se drites. Ne ditet e sotme, duke perdorur oscilloscopes me rezolutat kohe me me pak se nje nanosecond, shpejtesia e drites mund te matet drejtperdrejt nga koha ne vonesen e nje impulsi drite nga nje lazer apo nje LED reflektues nga nje pasqyre.


    Diagrami i aparatit Fizeau


    Historia

    Deri ne periudhen e hershme moderne, shpejtesia e drires nuk ishte e njohur, nese drita udheton menjehere, ose me nje shpejtesi shume te shpejte. Supozimet e para te teorive rreth shpejtesise se drites u bene nga Greket e lashte. Empedocles ishte i pari qe pretendoje se drita ka nje shpejtesi te kufizuar. Ai pohoi se drita ishte diēka ne levizje, dhe prandaj duhet te mare disa kohe per te udhetuar. Aristoteli argumentoi, ne te kunderten, se "drita eshte per shkak te pranise se diēkase, por kjo nuk eshte nje levizje. Euklidi dhe Ptolemeut avancuan teorine ne emetimin e vizionit, ku drita eshte emetuar nga syte. Bazuar ne kete teori, Heron i Aleksandrise argumentoi se shpejtesia e drites duhet te jete e pafundme sepse objektet e largeta, si yjet, shfaqen menjehere pas hapjes se syve.

    Filozofet e hershem islamik fillimisht u pajtuan me pikepamjet e Aristoteliane se drita nuk kishte shpejtesi te udhetimit. Ne 1021, Alhazen (Ibn al-Haytham) botoi Librin e Optika, ne te cilen ai paraqiti nje seri te argumenteve duke hedhur poshte teorine ne te cilen drita leviz nga nje objekt ne sy. Kjo udhezoi Alhazen te propozoje se drita duhet te kete nje shpejtesi te caktuar, dhe se shpejtesia e drites eshte e ndryshueshme, me renie ne objekte. Ai argumentoi se drita eshte ēeshtje thelbesore, perhapja e cila kerkon kohe, edhe nese kjo eshte e fshehur nga shqisat tona.

    Edhe ne shekullin e 11, Ebu Rayhān al-Biruni u pajtua me teorine se drita ka nje shpejtesi te caktuar, dhe verejti se shpejtesia e drites eshte shume me e shpejt se sa shpejtesia e zerit. Roger Bacon argumentoi se shpejtesia e drites ne ajer nuk eshte e pafund, duke perdorur argumente filozofike mbeshtetur nga te shkruarit e Alhazen dhe Aristotelit. Ne 1270, Witelo konsideroi mundesine e udhetimit te drites me shpejtesi te pafund ne vakum, por e ngadalesuar ne objektet e dendura.

    Ne fillim te shekullit 17, Johannes Kepler besoni se shpejtesia e drites eshte e pafund. René Descartes argumentoi se ne qofte se shpejtesia e drites eshte e fundme, Dielli, Toka, dhe Hena do te jete nje mase jashte shtrirjes gjate nje eklipsi henor. Descartes spekuloi se ne qofte se shpejtesia eshte e fundme, i tere sistemi i tij i filozofise mund te shkaterrohet.


    Perpjekjet e Para te Matjes

    Ne 1629, Isaac Beeckman propozoi nje eksperiment ne te cilin, nje person mund te vezhgoi nje flash, reflektuar nga nje pasqyre rreth 1.6 km larg. Ne 1638, Galileo Galilei propozoi nje eksperiment, me nje kerkese te qarte per ate qe kishte kryer disa vjet me pare, per te matur shpejtesine e drites, duke respektuar vonesen ne mes te fenerit te zbuluar dhe nje perceptimi ne distance. Ai nuk ishte ne gjendje te dalloje nese udhetimi i drites ishte i menjehershem ose jo, por arriti ne perfundimin se, edhe po te mos ishte, ajo duhet te jete jashtezakonisht e shpejte. Eksperimenti Galileos ishte kryer nga Cimento del Accademia te Firences, Itali, ne 1667, me fenere te ndara me rreth nje milje, por nuk u verenjt ndonje vones e drites ne rreflektim. Bazuar ne vleren moderne te shpejtesise se drites, vonesa aktuale ne kete eksperiment eshte rreth 11 microsekonda.

    Ne 1704 ne librin e tij, Isaac Newton raportoi llogaritjet e Romer's per shpejtesine e fundme te drites dhe i dha nje vlere prej "shtate apo tete minuta" per kohen qe drita mer per te udhetuar nga Dielli ne Toke (vlera moderne eshte 8 minuta 19 seconda). Ne 1729, James Bradley zbuloi shmangie te drites. Nga ky efekt ai ka konstatoi se drita duhet te udhetoje 10.210 here me shpejt se Toka ne orbiten e saj, (konstatimi modern eshte 10.066 here), ose, ne menyre ekuivalente, ajo do te mare 8 minuta 12 sekonda per te udhetuar nga Dielli ne Toke.


    Shekulli 19 dhe Fillimi i 20`s

    Ne shekullin e 19 Hippolyte Fizeau zhvilloi nje metode per te percaktuar shpejtesine e drites bazuar ne kohen e-fluturimit dhe matjet ne Toke, dhe raportoi nje vlere prej 315.000 km/s. Metoda e tij u permiresua me pas nga Léon Foucault ne 1862, qe i dha nje vlere prej 298.000 km/s. Ne vitin 1856, Wilhelm Weber Eduard dhe Rudolf Kohlrausch maten raportet e njesive elektromagnetike dhe elektrostatike te ngarkuara, 1/√ε0μ0 , nga shkarkimi, dhe gjeten se vlera e saj numerike ishte shume e afert me shpejtesine e drites, ashtu si matjet e bera drejtperdrejte nga Fizeau.

    Ne ate kohe ishte menduar, se hapesira bosh ishte e mbushur me nje sfond te mesem te quajtur aether luminiferous ne te cilen egzistonte fusha elektromagnetike . Duke filluar ne disa eksperimente ne 1880, u kryen perpjekje per te zbuluar fenomenet e levizjes, e cila ishte eksperiment i kryer nga Albert Michelson dhe Edward Morley ne 1887. Eksperimentet Moderne tregojne se shpejtesia e drites me dy kalime eshte isotropic = e njejte ne ēdo drejtim brenda 6 nanometrave per sekonde. Bazuar ne teorine e Lorencit, Poincare theksoi ne 1904 se shpejtesia e drites eshte nje faktor kufizues me dinamiken. Ne 1905 Ajnshtajni propozoi, se shpejtesia e drites ne vakum, e matur nga nje vezhgues, eshte e pavarur nga levizja, burimi apo vezhguesi. Duke perdorur kete, rrjedhoi teoria speciale e relativitetit, ne te cilen shpejtesia e drites ne vakum c paraqitet si nje parameter themelor, dhe qe shfaqet kontekste.


    Rritja e Saktesise c dhe Ridefinimi i Njesorit

    Ne gjysmen e dyte te shekullit 20-te eshte bere shume progres ne rritjen e saktesise se matjeve te shpejtesise se drites, te ndihmuar nga teknikat rezonance zgaver, dhe me vone nga teknikat interferometer lazer. Ne vitin 1972, duke perdorur metodat e fundit, nje grup ne NBS Boulder Colorado percaktoi shpejtesine e drites ne vakum te jete c=299,792,456.2±1,1 m/s. Kjo ishte 100 here me e vogel e pasigurt se sa vlera e pranuar me pare. Pasiguria e mbetur ishte e lidhur kryesisht me percaktimin e metrit. Nga qe perkufizimi i meparshem u konsiderua i papershtatshem per nevojat e eksperimenteve, CGPM 17 ne 1983 vendosi per te ripercaktuar metrin e ri (dhe aktual). Metri eshte gjatesia e rruges qe udheton nga drita ne vakum gjate nje intervali kohor prej 1/299 792 458 m/s . Si rezultat i ketij percaktimi, vlera e shpejtesise se drites ne vakum eshte pikerisht 299.792.458 m/s. Permiresimi i teknikave eksperimentale nuk ndikone ne vleren e shpejtesise se drites Ne Njesi, por rezultone ne nje realizim me te sakte te njehsoreve.




    Elton Balla
    Angli Oxford 2010
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  2. #2
    Junior Member
    Dita e Regjistrimit
    Dec 2010
    Postime
    2

    Default

    pra koha varet nga hapesira,pra yjet psh:siriusin nuk e shohim si eshte tani por si ka qene para 8.2 vitesh

  3. #3
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    sa me e gjere te jete hapesira aq me shume kohe duhet per ta pershkuar ate, duke pasur te qarte qe shpejtesia e drites nuk ndryshon. Kjo tregon qe, nese shpejtesia e drites do pershkonte shembull: 100.000.000 mij vjet drite hapesire per 100 vjet , 200.000.000 i duhen 200 vjet, sepse shpejtesia e drites ka nje shpejtesi kostante te pa ndryshueshme , qe eshte 299.792.458 metra/sekonde
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  4. #4
    Junior Member
    Dita e Regjistrimit
    Jan 2011
    Vendodhja
    TIRANE
    Postime
    5

    Default

    je shume i sakte deri ne hollesi ,bravo !

  5. #5
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    flm Sokol
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  6. #6
    Junior Member
    Dita e Regjistrimit
    Nov 2010
    Postime
    23

    Default

    Nje peyetje kam ne lidhje me kete, Deri tani shpejtesia e drites njehet si me e shpejta?
    JHWH ju pergjigj Jobit nga stuhia me fjalėt: «...Ku ishe ti kur unė i vura themelet tokės? Thuama nėse ke kuptueshmėri? Kush ia caktoi pėrmasat, nė rast se e di?...A e ke urdhėruar ndonjėherė mėngjesin qė kur linde? Mos ia tregove ti agimit se ku e ka vendin?... Cila ėshtė udha qė tė ēon nė ēerdhen e dritės? Ku e ka pra vendin errėsira...?»-Jobi 38:1,4,5,12,19 «Veē kisha dėgjuar pėr ty, por tani syri im tė sheh.»-Jobi 42:5

  7. #7
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    po eshte me e shpejta
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  8. #8
    Member
    Dita e Regjistrimit
    Feb 2011
    Vendodhja
    Jefferson, Wisconsin, United States
    Postime
    88

    Default

    Nuk Jam i sigurt se a ndryshon shpejtesiaj e drites ne vakum ,si mendoni?
    pyetje nga astro/analfebet R.Dehari?

  9. #9
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    nuk ndryshon, te pakten shpejtesia e drites ka nje limit konstant te pa ndryshueshem,
    mendohet qe shpejtesia e drites mund te jet e ndryshueshme por nuk ka asnje vertetim te kesajt gjeje per momentin , pra ska evidenc , jan thjesht teori te hedhura por te pa provuara apo bazuara diku.
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  10. #10
    Member
    Dita e Regjistrimit
    Feb 2011
    Vendodhja
    Jefferson, Wisconsin, United States
    Postime
    88

    Default

    Eshte interesant se si shohim objektet qiellore sikur me pa nji album fotosh nga historija ,
    kur shohim andromeden po e shohim historine e saj si ka qene para 2.7 ose 2.5 milion vitesh
    nese fluturojm me shpejtesi te drites per ka andromeda gradualish do shohim formen e saj duke u ndrishuar dhe koha historike duke u shkurtuar apo jo dhe objekti do te zgjerohet dmth ndryshimi do te reagoj nga dy shkaqet pse afrohemi dhe pse ndryshojm historin e saj
    Mos jam ne Gabim?
    Refet.

  11. #11
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    menyra e shikimit ka dicka ndryshe nga ajo qe percaktohet, :fakti: duke perdorur ligjin e fizikes ne arrijm te shofim se si ka qen nje x objekt para kaq milion vietesh, pra nuk eshte se ne shofim objektin me syrin tone duke perdorur teleskop ,sic ka qen para 5 milion vjetesh, por ne perdorim fiziken, arrijme te gjejm te sakt , materialin , vleren , krijimin, dhe rritjen,
    dhe aty behet nje fotografi simulative e cila projekton ate x objekt si ka qen para kaq vjetesh etj,

    Universi po zgjerohet dhe e ka filluar procesin , ne nje te ardhme brezash te rinj do jet teper e veshtire per te exploruar disa nga galaktikat, gjithsesi Andromed po afrohet me ne kurse galaktikat tjera po pesojn nje largim ndaj njera tjetres per shkak te zgjerimit te universit dhe vet hapesires
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  12. #12
    Member
    Dita e Regjistrimit
    Feb 2011
    Vendodhja
    Jefferson, Wisconsin, United States
    Postime
    88

    Default

    kur behet fjala e hapsires.
    kam mendim personal se hapsira nuk egsiston por existenca A dhe B objecteve perbejn hapsiren pra sgjerohen galaktikat e jo hapsira kuptohet se ne hapsire ka gravite dhe dark metters.
    Mos jam Gabim?
    po jam ne konfuzion!
    Refet.

  13. #13
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    hapesira ka cepat e saj dhe ne arrijm ta kuptojme kur shkojme ne nje pik shume te larget sa qe radioskopi nuk mund te prodhoi ngjyre tjeter pervec se te kuqes qe tregon largesine , arrijme ne konkluzionin qe kemi arritur deri diku nga cepi i universit , gjithsesi kto shikime jan ne proces e siper sepse dihet qe universi pershkruhet si nje flluck sapuri.
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  14. #14
    Member
    Dita e Regjistrimit
    Feb 2011
    Vendodhja
    Jefferson, Wisconsin, United States
    Postime
    88

    Default

    Kam edhe nji pyetje ,me duket se pergjigja mund te jete ngjajshem sic e bere me pare: nese e shohim nji Yll me sy nudo p.sh 400 vite drite ,e nese e ofrojm ket Yll me teleskope disa qindra here a e kemi ndryshuar distancen e saj vizuale?

  15. #15
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    aspak se ke ndryshuar distancen , me vetem nje ndryshim qe teleskopi e shef ate me afer dhe me te qart se sa syri nudo
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  16. #16
    Member
    Dita e Regjistrimit
    Feb 2011
    Vendodhja
    Jefferson, Wisconsin, United States
    Postime
    88

    Default

    d.m .th kjo qenka si me pare nji insect ne mikroskop duket me e madhe por nuk eshte afruar distandca tek fyryra jone apo jo?
    Flm per info

  17. #17
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    asgje Refet , pyt sa here te kesh nevoje
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  18. #18
    Junior Member marko's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Apr 2011
    Vendodhja
    Tirana, Albania
    Postime
    6

    Default

    tss, se si me duket konceptimi i kufizuar i universit, per sa i perket shpejtesise, kalimi i asaj te drites, do mund te konsiderohej vertet si zhvendosje ne kohe? time travelers.
    Them se shpejtesia e MENDIMIT do ishte e denje ne qofte se do konsiderohej si e tille, por do duhej patjeter destinacion dhe koordinata te sakta, se ndryshe do endej pa fund,
    dicka si space gates!!!!!!!!!!
    ca menimi do kishe ti Tono.

  19. #19
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    Quote Postimi origjinal ėshtė bėrė nga marko Shiko Postimin
    tss, se si me duket konceptimi i kufizuar i universit, per sa i perket shpejtesise, kalimi i asaj te drites, do mund te konsiderohej vertet si zhvendosje ne kohe? time travelers.
    Them se shpejtesia e MENDIMIT do ishte e denje ne qofte se do konsiderohej si e tille, por do duhej patjeter destinacion dhe koordinata te sakta, se ndryshe do endej pa fund,
    dicka si space gates!!!!!!!!!!
    ca menimi do kishe ti Tono.


    Marko me paske lexuar mendjen me duket sepse po pregatis nje artikull per shpejtesine e mendimit, dhe imagjinaten e dimensioneve. Duro dhe dy dit max sa ta perfundoj dhe do te njoftoj direkt.

    Rrespekte
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  20. #20
    Junior Member marko's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Apr 2011
    Vendodhja
    Tirana, Albania
    Postime
    6

    Default

    Jam i sigurt se do ja vlente, eshte interesante si teme!
    Rrespekte, gjithashtu.

  21. #21
    Moderator
    Dita e Regjistrimit
    Mar 2011
    Postime
    11

    Default

    Mbase do trajtosh pakez edhe shpejtesine e Zgjerimit te Kozmosit, ne termat e relativitetit?

  22. #22
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    Scion pa tjeter , por thjesht me duhen disa dite off te ftof trurin se eshte bere komplet shutdown pasi mbarova teorine e mendimit/imagjinates , dhe sinqerisht jam kshu si i pezmatuar.
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  23. #23
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    Quote Postimi origjinal ėshtė bėrė nga marko Shiko Postimin
    Jam i sigurt se do ja vlente, eshte interesante si teme!
    Rrespekte, gjithashtu.
    Postimin e ke gati e kam quajtur Shpejtesia e Imagjinates sepse e njejta gje eshte si ajo e mendimit
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

  24. #24
    Junior Member
    Dita e Regjistrimit
    Sep 2011
    Postime
    2

    Default

    E kam njė pyetje rreth artikullit "Shkencetaret e CERN mendojne se kane thyer shpejtesine e drites".

    http://www.universalb.com/showthread...esine-e-drites

    Po citoj:
    'neutrinot e pompuara nga CERN prane Gjeneves, kane arritur 60 nanoseconda me shpejte se sa drita...' Nė ē'distancė (gjatėsi) ėshtė vėrejtur kjo pėrparėsi? (A ėshtė fjala pėr 1 m apo si....?)

  25. #25
    Oxford Astrophysics Elton Balla's Avatar
    Dita e Regjistrimit
    Jun 2010
    Vendodhja
    Oxford - Angli
    Postime
    717

    Default

    Distanca nga pompimi i neutrinove ne CERN deri tek detektoret eshte 730 km. Gjithsesi te shpresojme qe kjo te jete gabim , pasi te dhenat jane mare ne shqyrtim nga shkenctaret amerikan dhe ato japonez per ti shikuar dhe rishikuar nese eshte bere ndonje gabim. Shpresoj qe te jete bere ndonje gabim sepse ne te kunderten do behet nje lemsh i madh ne kosmologji.
    Pėrdor ėndrrėn tėnde pėr tė prekur njė dimension tjetėr.

Informacioni i Temės

Users Browsing this Thread

Aktualisht kemi 1 vizitorė duke shikuar kėtė temė. (0 Anėtarė dhe 1 vizitorė)

Regullat e Postimit

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •